Hervorming van de eerstelijnsgezondheidszorg

Eerstelijnszones
05 juli 2018
Het is duidelijk tijd voor een aanpassing van het actuele zorglandschap waarbij er meer aandacht besteed moet worden aan de zorg voor de (chronische) patiënt.

Het is duidelijk tijd voor een aanpassing van het actuele zorglandschap waarbij er meer aandacht besteed moet worden aan de zorg voor de (chronische) patiënt. Jo Vandeurzen, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin begon dan ook aan een hervorming van de eerste lijn in 2016. Het belangrijkste kernpunt van deze hervorming is de organisatie van zorg in netwerken om zo tot een geïntegreerde zorgverlening te komen.  Deze reorganisatie verloopt in verschillende stappen waarvan de vorming van de eerstelijnszones de eerste is. Het Vlaamse landschap werd daarom opgedeeld in zorgregio’s die de naam ‘eerstelijnszone’ dragen en zo’n 75 000 tot 125 000 inwoners omvatten. Sinds maart 2018 hebben de Vlaamse gemeenten zich op deze manier gegroepeerd in een 60-tal eerstelijnszones.  

De provincie Vlaams-Brabant telt maar liefst 11 eerstelijnszones, de kaart ziet er als volgt uit.

Kaart eerstelijnszones


Binnen de eerstelijnszone zal er gewerkt worden aan een versterkte samenwerking tussen de verschillende zorg- en hulpverleners. Het is de bedoeling dat alle zorgberoepen samen mee het beleid zullen bepalen in hun eigen eerstelijnszone. Daarom wordt er in eerste instantie in elke eerstelijnszone een veranderteam opgericht dat omringd wordt door een breder veranderforum.

Veranderteam

Het veranderteam zet mensen in beweging, zij nemen zelf geen beslissingen, maar dragen voorstellen aan en stimuleren initiatieven. Vervolgens worden de voorstellen afgetoetst met het veranderforum die de nodige feedback geeft, waarna het veranderteam aanpassingen doorvoert en de voorstellen verder uitwerkt. Het veranderteam is dan ook geen afspiegeling van alle betrokken partijen in de eerstelijnszone, maar een beperkte groep mensen die de goesting en competenties hebben om mee te denken over de hervorming en samenwerkingsverbanden en die bereid zijn om initiatieven te nemen. Idealiter zijn het onbevangen geesten die breder kijken dan enkel vanuit de eigen expertise, het zijn mensen met veldervaring die abstractie kunnen maken van hun eigen sector. In het veranderteam is het immers niet de bedoeling om de eigen belangen van de organisatie of de zelfstandig zorgverstrekker te komen verdedigen. Om het veranderproces vlot en snel te laten verlopen, komt het veranderteam maandelijks samen en bestaat het uit 10 tot 12 professionals. In het veranderforum daarentegen zitten alle belanghebbenden, het is een multidisciplinaire groep met een 50- tot 70-tal professionals en stakeholders uit de eerstelijnszone. Ze beoordelen de voorstellen van het veranderteam, geven de nodige feedback, dragen initiatieven aan en helpen bij de uitvoer ervan. Deze stuurgroep, als het ware, komt trimestrieel samen. Het hele veranderproces moet leiden naar de oprichting van een zorgraad met vertegenwoordigers van verschillende zorgdisciplines werkzaam in gezondheid én welzijn en de lokale overheid. Het wordt de taak van de zorgraad om blijvend initiatief te nemen om de samenwerking in hun zone te ondersteunen en versterken.

De allerbelangrijkste voorwaarde voor het slagen van deze reorganisatie is alleszins het verkrijgen van een ondubbelzinnig engagement van alle betrokken zorgaanbieders en belanghebbenden. Met andere woorden iedereen móet meedoen, zo ook u beste apotheker. Wij zijn er ons van bewust dat het een ver van mijn bed show lijkt, maar niets is minder waar. De Vlaamse overheid vestigt de aandacht immers sterk op interdisciplinair werken en geïntegreerde zorg en ondersteuning. De persoon met een zorgnood moet hierbij centraal staan en over een volledige keuzevrijheid beschikken. Hiervoor zullen uiteraard nog een aantal aspecten van hoger hand bevordert moeten worden waaronder  gegevensdeling via gebruik van elektronische patiëntendossiers, faciliteren van overleg, gebruik van kwaliteitsindicatoren, administratieve eenvoud … Vermits multidisciplinaire samenwerking hét uitgangspunt is, zal dit meegenomen worden in alle toekomstige ontwikkelingen van vormingen, financieringsmodellen, digitale communicatie … Onderwerpen die de apotheker ten zeerste aanbelangen. De hervorming van de eerste lijn is voor de apotheker dan ook de uitgelezen kans om zijn stem te laten horen, om de farmaceutische zorg in de kijker te plaatsen en huisapotheker te verankeren in de huidige eerstelijnszorg

Naast het verlenen van farmaceutisch zorg, begeleiding en advies rond een correct medicatiegebruik en het bereiden, beheren en afleveren van medicatie, kent uw takenpakket ook een belangrijke sociale component. De apotheek is tenslotte een laagdrempelige schakel in de eerste lijn, personen met een acute of chronische zorg kunnen hun verhaal kwijt, wat toelaat dat de apotheker een vertrouwensrelatie opbouwt met de persoon met een langdurige zorgnood of hun mantelzorger. De officina-apotheker is dan ook ideaal geplaatst om de persoon met een zorg- en ondersteuningsnood correct door te verwijzen, het is daarom niet onbelangrijk om kennis te hebben van de regionale sociale kaart en uw stem te laten horen in uw buurt. Ook voor de nakende rol in preventie, die de Vlaamse overheid voor apothekers in petto heeft, is dit een grote meerwaarde. In de toekomst zal er van de apotheker immers verwacht worden dat hij mee helpt aan het realiseren van de gezondheidsdoelstellingen van het preventief gezondheidsbeleid. We zullen in de komende jaren dus een alertheid moeten opbouwen voor gezondheids-, welzijns- en/of sociale problemen om vroegdetectie en –interventie mogelijk te maken. Enkele wanneer we de lokale partners kennen, kunnen we deze persoon op een correcte manier helpen via de juiste doorverwijzing. 

Bij een complexe zorgproblematiek zal een zorgteam tot stand komen waarbij meerdere zorgaanbieders van verschillende disciplines betrokken zijn, de samenstelling wordt bepaald door de persoon met een zorgnood vanuit een volledige keuzevrijheid. Het zorgteam zal dus moeten beschikken over voldoende capaciteit, deskundigheid en onderlinge communicatiemogelijkheden om adequate zorg- en hulpverlening mogelijk te maken. Binnen het zorgteam zal vertrouwdheid met elkaars werking via heldere samenwerkingsafspraken en digitale gegevensdeling nefast zijn voor het slagen van deze opdracht en continuïteit, efficiëntie en kwaliteit van zorg te kunnen bieden. Om dit te verwezenlijken moeten de verschillende regionale zorgverleners mekaar kennen en een vertrouwensrelatie kunnen opbouwen. Met behulp van het organiseren van medisch farmaceutisch overleg door de huisapotheker kan een eerste stap gezet worden in de goede richting. Tot slot vestigen we de aandacht nog even op de doelstelling dat het multidisciplinair delen van gegevens een feit moet zijn in 2020. Laat nu net het huisapothekerschap een grote stap zijn in de gewenste richting, de mogelijkheid tot het delen van het medicatieschema is al een feit. Ook hier kunnen wij als apotheker mee de handen uit de mouwen steken om het multidisciplinair samenwerken te verwezenlijken en naar een hoger niveau te tillen.

BAF vertegenwoordigt de zelfstandige apotheker momenteel door deel te nemen aan het veranderforum in elke eerstelijnszone. Uiteraard is BAF niet op de hoogte van de lokale noden van de apothekers, door in contact te staan met regionale zorgambassadeurs proberen we deze leemte op te vullen. Daarnaast willen wij graag een warme oproep doen aan de Vlaams-Brabantse apotheker om zich te engageren voor de eerstelijnshervorming en een deelname aan veranderteam of veranderforum sterk te overwegen. De toekomst ligt in jullie handen!

Wil je je stem laten horen in dit veranderingsproces, neem dan contact op met kato.leyman@baf.be

Wil je graag nog wat meer lezen over de hervorming van de eerste lijn:

https://www.zorg-en-gezondheid.be/beleid/eerstelijnszorg/hervorming-van-de-eerste-lijn

https://www.vlaanderen.be/nl/publicaties/detail/reorganisatie-van-de-eerstelijnszorg-in-vlaanderen-situering-en-veranderingstraject-2015-2019

Bekijk hier het filmpje